Vrouwendiscriminatie • 7 november 2025
Waarom krijgt een vrouw minder vaak cum laude dan een man?
Uit het onderzoek naar 5.239 promovendi aan een grote Nederlandse universiteit tussen 2011 en 2021 blijkt dat vrouwen systematisch minder vaak cum laude kregen dan mannen. Mannen ontvingen bijna twee keer zo vaak het predicaat, en het verschil was het grootst bij volledig mannelijke beoordelingscommissies. Vrouwen werden structureel benadeeld door subjectieve beoordelingscriteria, en niet door minder goede prestaties.
Wat het onderzoek precies onderzocht
De vraag was simpel: krijgen mannen en vrouwen gelijke kansen op het predicaat cum laude, dat bedoeld is voor uitzonderlijk goede proefschriften? Dit label is prestigieus, maar de criteria zijn vaak vaag, waardoor persoonlijke voorkeuren van beoordelaars een rol kunnen spelen.
De opvallende cijfers achter de cum-laude-kloof
De uitkomst laat weinig aan de verbeelding over: mannen kregen bijna twee keer zo vaak cum laude als vrouwen. Vrouwen werden dus structureel benadeeld, ondanks vergelijkbare inzet, begeleiding en onderzoeksresultaten. Dit verschil was consistent en reproduceerbaar over de tienjarige periode.
Vrouwen werden dus structureel benadeeld, ondanks vergelijkbare inzet, begeleiding en onderzoeksresultaten.
De rol van mannelijke beoordelingscommissies
Het verschil tussen mannen en vrouwen werd het grootst wanneer de beoordelingscommissie volledig uit mannen bestond. Mannen profiteerden van een hogere kans, terwijl vrouwen juist aanzienlijk minder vaak werden erkend. Dit maakt duidelijk dat het niet alleen om de kwaliteit van het proefschrift gaat, maar ook om wie beoordeelt.
Homofilie: waarom gelijken elkaar vaker belonen
Onderzoekers wijzen op homofilie: de neiging van mensen om anderen te bevoordelen die op henzelf lijken. In dit geval betekent het dat mannelijke beoordelaars onbewust vaker mannelijke kandidaten een cum laude geven. Het is een subtiele vorm van bias die structureel vrouwen benadeelt.
Zijn vrouwen echt minder goed, of klopt er iets anders niet?
Het onderzoek laat zien dat vrouwen niet minder goed zijn dan mannen: het verschil bleef bestaan zelfs wanneer mannen en vrouwen dezelfde promotor hadden. Het predicaat cum laude werd dus niet eerlijk toegekend, en vrouwen werden systematisch achtergesteld.
Waarom de Universiteit Twente het predicaat afschafte
De Universiteit Twente besloot in 2025 het predicaat cum laude af te schaffen, omdat het systeem vrouwen structureel benadeelde. Het predicaat kon niet langer eerlijk of objectief worden toegekend, en de universiteit koos daarom voor een transparanter beoordelingssysteem. Oftewel, het lukt blijkbaar niet om vrouwen en mannen gelijk te beoordelen, wat er nu voor heeft gezorgd dat de Universiteit Twente cum laude helemaal afschaft. Bijzonder.
Het lukt blijkbaar niet om vrouwen en mannen gelijk te beoordelen, wat er nu voor heeft gezorgd dat de Universiteit Twente cum laude helemaal afschaft. Bijzonder.
Wat deze bevindingen zeggen over academische ‘objectiviteit’
Het onderzoek toont dat academische beoordelingen nooit volledig objectief zijn. Structurele ongelijkheden kunnen zelfs in de wetenschap optreden, en het erkennen van dit probleem is cruciaal om eerlijke kansen voor iedereen te waarborgen.
Wat er moet veranderen om iedereen eerlijk te beoordelen
Universiteiten kunnen eerlijkere procedures invoeren door duidelijke criteria, transparante rubrics en gemengde commissies. Diversiteit in beoordelingsgroepen verkleint de kans dat vrouwen systematisch worden benadeeld.
Wat promovendi zelf kunnen doen en wat universiteiten móéten doen
Promovendi kunnen vragen om duidelijkheid en transparantie, maar de verantwoordelijkheid ligt primair bij de universiteiten. Alleen systemen die iedereen objectief en gelijk behandelen, ongeacht geslacht, zorgen ervoor dat excellentie echt wordt beloond.
